Verras ons! Join the Artist met Khattar Shaheen – Unfolding stories
Twee maanden lang ontvangt beeldend kunstenaar Khattar Shaheen in lokaal 3.05 in Rozet mensen van hier en ver om samen te werken aan kunst. De Verre binding Residentie is een plek waar via creatieve talen met elkaar gesproken wordt. In dit geval: papier, houtskool en stop-motion.
Dreams of Yesterday
Op woensdagmiddag 15 april is elke stoel bezet en trapt Khattar af met een korte introductie van zijn werk. De groep krijgt zijn afstudeerproject van St. Joost School of Art & Design te zien. ‘Dreams of Yesterday’ is een animatiefilm in houtskool die de beelden van de oorlog in Syrië op een poëtische en ontroerende manier verbeeldt. Khattar vluchtte in 2015 – hij was net afgestudeerd aan de kunstacademie in Damascus – samen met zijn tweelingbroer naar Nederland. De lust om te maken verloor hij onderweg. Om zichzelf weer te vinden, als mens en als kunstenaar, ging hij in Nederland opnieuw studeren. ‘De taal was moeilijk en kunst is een manier om je gevoel te delen. Ik moest mijn verhaal kwijt.’
Koffer, tas of doos
Vandaag gaan de deelnemers een koffer tekenen. ‘De koffer, tas of doos komt steeds terug in mijn werk,’ verklaart Khattar. Daar waar net nog ‘Dreams of Yesterday’ te zien was, popt nu ander werk van hem op: een olieverfschilderij van een koffer met daarin opgevouwen twee mensen. Khattar laat zien wat de bedoeling is. Op een groot stuk papier op de muur tekent hij, uit de losse pols, een koffer, een klassiek exemplaar met riemen en gespjes. De koffer is dicht, maar door hier wat bij te tekenen en daar wat weg te halen, gaat hij langzaam open. ‘Ik wil zien wat er in jouw koffer zit,’ zegt hij tegen de groep. ‘Dat kan ook een gevoel zijn, maar dat hoeft niet.’
In beweging zijn
De deelnemers gaan aan de slag. Na een poosje heeft bijna iedereen een eigen koffer tevoorschijn getekend. Nu gaat het echte werk beginnen. De koffers worden geopend. ‘Wat zit er in je koffer?’ vraagt Khattar. ‘Iets liefs, iets belangrijks, iets raars, iets onverwachts? Verras ons!’ Waarom is het openen van die koffers eigenlijk zo belangrijk? Gaat het alleen om het element van verrassing of er is nog iets anders? ‘Dat je jezelf verrast is belangrijk, maar maken helpt je ook om iets te verwerken. En ergens naar toe gaan, in beweging zijn, ernaartoe werken is daar onderdeel van. Het is een proces.’
Klok zonder wijzers
Een voor een wordt zichtbaar wat de deelnemers meenemen in hun koffers. Nairouz doet, zoals bijna alle aanwezige deelnemers, voor de eerste keer mee aan deze workshop. Ze heeft een klok zonder wijzers getekend. ‘Wachten, wachten, wachten, ik ben altijd maar aan het wachten,’ zegt ze. ‘I feel like I’m not growing up.’ Aan de overkant zit Abeer. Haar tekening is donker en woest. ‘It’s a woman, she is alone, and she has all these annoying thoughts she cannot escape from. Outside the suitcase there is music.’ Abeer lacht een droevige glimlach. ‘It’s about trauma.’ Helpt het om te tekenen? ‘Only if someone asks me what it means.’
Er is echt een community–gevoel. En dat terwijl er iedere week andere gezichten zijn.
Projectleider Jeroen
Community-gevoel
Naarmate de workshop vordert, wordt de concentratie in het lokaal bijna tastbaar. Hier en daar piept wat houtskool. Een deelnemer loopt kort het lokaal uit omdat ze emotioneel wordt van wat ze in haar koffer aantreft (haar hele familie). Sommige mensen blijven tot het eind toe werken aan een tekening of maken een paar varianten, anderen verdwijnen na het inleveren van hun tweedimensionale koffer geruisloos door de deur. Alles is goed tijdens deze uren van transformatie. ‘Er is echt een community-gevoel. En dat terwijl er iedere week andere gezichten zijn,’ vertelt projectleider Jeroen. ‘Dat heeft me verrast. Het gaat om de gesprekken, om wat er gebeurt tussen de mensen.’
De beleving
Join the Artist is een samenwerking met CONNECT, huiskamer voor alle Arnhemmers van hier en ver. Elina van CONNECT zit ook aan tafel en tekent wegens tijdgebrek geen koffer, maar een prachtig portret van een andere deelnemer. Ondertussen vertelt ze: ‘Het is speciaal en belangrijk voor ons dat er dit soort plekken zijn. Veel van ons hebben heftige, zware gedachten en gevoelens en door te tekenen kunnen we onze ervaringen, onze emoties en ons verhaal uitleggen zonder dat we last hebben van de beperkingen van woorden.’ Het gezamenlijk maken van een kunstwerk, zoals oorspronkelijk het idee is van Join the Artist, is lastig met de steeds wisselende deelnemers. Toch krijgen alle verhalen straks een plek in het eindwerk van Khattar. ‘Van wat hier allemaal gebeurt, ga ik sowieso een animatie maken. Het praten, het uiten, het delen, het dingen bedenken, het gaat om de beleving.’
De taal was moeilijk en kunst is een manier om je gevoel te delen. Ik moest mijn verhaal kwijt.
Khattar Shaheen